Zespół jelita drażliwego IBS - dieta FODMAP

Zespół jelita drażliwego (irritable bowel syndrome, IBS) to przewlekłe zaburzenie czynnościowe jelit. Objawia się dyskomfortem lub bólem brzucha, powiązanym ze zmianą rytmu wypróżnień. Inne objawy to: nudności, zgaga i odbijanie. IBS stanowi drugą co do częstotliwości występowania, zaraz po przeziębieniu, przyczynę nieobecności w pracy. Proces powstania choroby jest złożony i nie do końca wyjaśniony. Wiadomo, że chorobę może nasilić stres, zaburzenia mikrobiomu jelitowego. Z tego powodu stosowane leczenie ma charakter objawowy. Symptomy choroby mogą przypominać inne jednostki chorobowe, dlatego tak ważna jest konsultacja z lekarzem specjalistą.

Dieta w IBS

Wprowadzenie zmian żywieniowych może zmniejszyć dyskomfort związany z chorobą. W wielu przypadkach sprawdza się zastosowanie diety ubogiej w FODMAP, która łagodzi dolegliwości chorobowe. FODMAP to grupa krótkołańcuchowych węglowodanów, słabo wchłanianych, szybko fermentujących. Organizm chorych nie jest w stanie ich rozłożyć i wchłonąć w jelicie cienkim, skutkiem czego treść pokarmowa przesuwa się w dół przewodu pokarmowego do jelita grubego. Tam stanowi pożywkę dla bakterii chorobotwórczych, powodując produkcję gazów i silne dolegliwości bólowe. Mogą pojawić się przelewania, strzelające stolce, bóle brzucha. Dieta uboga w FODMAP ma za zadanie poprawić stan zdrowia pacjentów oraz zidentyfikować produkty, które są źle i dobrze tolerowane, poprzez prowadzenie dzienniczka żywieniowego i objawowego.

Fodmap – dieta, zasady

Dieta FODMAP została opracowana przez Uniwersytet Monash. Składa się z kilku etapów, nie powinna być jednak stosowana przewlekle. Warto pamiętać, że jest to dieta eliminacyjna, nieumiejętne wyeliminowanie składników, bez wprowadzania zamienników, może przyczynić się do wystąpienia niedoborów, m.in. błonnika, żelaza, wapnia, cynku. Wprowadzając plan diety ubogiej w FODMAP warto skorzystać z pomocy dietetyka.

Do FODMAP zaliczamy:

• fruktozę (owoce, miód, syrop glokozowo-fruktozowy)
• laktozę (produkty mleczne)
• fruktany (pszenica, czosnek, cebula)
• galaktany (rośliny strączkowe)
• poliole (mannitol, sorbitol, ksylitol).

Etapy diety FODMAP:

I etap: Trwa przez 2-6 tygodni, opiera się na wykluczeniu produktów o wysokiej zawartości FODMAP i zastąpieniu ich składnikami o niskiej zawartości FODMAP.

II etap: Trwa od 8-12 tygodni; to kontynuowanie diety z niską zawartością FODMAP wraz ze stopniowym włączaniem produktów, które są bogate w FODMAP. Warto wprowadzać je w odstępach czasowych, np. 1 produkt co 3 dni, analizując skutki zdrowotne i zapisując swoje obserwacje. Reakcję warto oceniać w skali 1–10, gdzie 1 oznacza duże uczucie dyskomfortu, a 10 bardzo dobry stan, bez objawów.

III etap: Opiera się na stworzeniu indywidualnego planu, opracowanego na podstawie własnych obserwacji. W tym czasie wprowadza się produkty, które nie powodują dolegliwości. W przyszłości warto w dalszym ciągu wprowadzać produkty na które reakcja początkowo była zła, sprawdzając czy tolerancja na te produkty się nie poprawiła.

PRODUKTY	DUŻA ZAWARTOŚĆ FODMAP	MAŁA ZAWARTOŚĆ FODMAP
PRODTY
WARZYWA	karczoch, szparagi, kalafior, brukselka, kapusta, czosnek, por, cebula, zielony groszek, grzyby, buraki	bakłażan, fasolka szparagowa, papryka, marchew, ogórek, sałata, ziemniak, pomidor, cukinia
OWOCE	jabłka, sok jabłkowy, wiśnie, suszone owoce, mango, nektarynki, brzoskwinie, gruszki, śliwki, arbuz	banany, winogrona, kiwi, mandarynka, pomarańcza, grejpfruty, cytryny, ananas, truskawki, maliny
MLEKO I PRODUKTY MLECZNE	mleko krowie, twaróg, jogurt, mleko sojowe, słodzone mleko skondensowane, budyń, lody	ser żółty, mozzarella, brie, feta, camembert, mleko migdałowe, mleko i przetwory mleczne bez laktozy
PIECZYWO I PRODUKTY ZBOŻOWE	mąki i pieczywo na bazie pszenicy/żyta/ jęczmienia,płatki śniadaniowe pszenne/żytnie/jęczmienne, makaron pszenny/żytni/jęczmienny, przekąski z mąki pszennej/żytniej/jęczmiennej	mąka owsiana/kukurydziana/ryżowa, pieczywo bez pszenicy/żyta/jęczmienia, chleb orkiszowy na zakwasie, płatki kukurydziane, płatki owsiane, komosa ryżowa, ryż, makaron kukurydziany/ryżowy
ORZECHYI NASIONA	orzechy nerkowca, pistacje	orzechy włoskie, orzeszki ziemne, orzechy makadamia, pestki dyni
INNE	miód, syrop kukurydziany o wysokiej zawartości fruktozy (high fructose corn syrup – HFCS), słodziki (sorbitol, mannitol, maltitol, ksylitol), wyroby cukiernicze bez dodatku cukru (z dodatkiem substancji słodzących)	ciemna czekolada, syrop klonowy, syrop ryżowy, cukier stołowy

Podsumowując trzeba zauważyć, że dieta o niskiej zawartości FODMAP może poprawić jakość życia, zmniejszyć ból, dyskomfort, ograniczyć ilość wzdęć, poprawić wypróżnienia (zmniejszając ilości biegunek i zaparć). Warto jednak zasięgnąć porady dietetyka, ponieważ dieta prowadzona nieumiejętnie może przyczynić się do niedoborów niektórych substancji odżywczych.

Bibliografia:

Chang L., Zespół jelita nadwrażliwego., Zaburzenia czynnościowe przewodu pokarmowego., Center for Neurobiology of Stress, Division of Digestive Diseases, David Geffen School of Medicine atUCLA, Los Angeles, CA, USA

Pietrzak A., Rekomendacje diagnostyczno-terapeutyczne w zespole jelita nadwrażliwego., 2018

Adrych K., Zespół jelita drażliwego w świetle najnowszych wytycznych., Via Medica., 2018

Żelowski A., Zespół jelita nadwrażliwego – podstawowe zasady rozpoznawania i leczenia., 2013

The Low FODMAP Diet https://www.monashfodmap.com/